Stick to the truth ή αλλιώς οι δύσκολες ερωτήσεις!

Συνήθως λέω στους γονείς και στον εαυτό μου βεβαίως βεβαίως, πως τα "γιατί" των παιδιών κάτω από 3 είναι "θέλω σημασία".
Μα όσο περνούν τα χρόνια όλο και παρατηρώ σε τάξεις, σπίτια και παιδικές χαρές πως τα γιατί έχουν αρχίσει να έχουν το πραγματικό  νόημα της απορίας ή ανάγκης για απάντηση  και λίγο νωρίτερα...

Αν καταγράψει κανείς τα γιατί των παιδιών του  (χωρίς ηλικιακό όριο, εγώ ακόμα ρωτώ γιατί τους γονείς μου..) καθημερινά, θα φτιάξει μια αξιοσημείωτη λίστα που αγγίζει πολλά θέματα που ούτε και εμείς οι ίδιοι δεν έχουμε απάντηση.

Γιατί πρέπει να πας στην δουλειά;
Γιατί πάω σχολείο; (ρωτήθηκα πρόσφατα!)
Γιατί να έχω αδερφάκι;
Γιατί είναι τα λεφτά;
Γιατί να το φάω;
Γιατί δεν μπορούμε να πάμε βόλτα;
Γιατί να κοιμόμαστε τη νύχτα;
Γιατί να φορέσω ρούχα;
Γιατί φωνάζεις; Γιατί φωνάζω; (με ρώτησα πρόσφατα!)
Γιατί; Γιατί; Γιατί;
Γιατί πέθανε ο παππούς;
Γιατί ο μπαμπάς ζει σε άλλο σπίτι;

Για να μην πιάσω τα πως που απαιτούν εκτός από λιτή απάντηση και περιγραφή...
Πως γίνονται τα παιδιά; (σουξέ!)
Πως κοιμούνται οι πελεκάνοι και άλλα επιστημονικά!

Το που είναι πιο απλό και συνήθως απαντάται από την τρομερή Ελληνίδα μαμά...
Που είναι το...; Αν δεν ξέρει η μαμά το χάσαμε!
Εκτός από τη περίπτωση της απώλειας προσώπου που το Που είναι ; μοιάζει ογκόλιθος που μας πλακώνει!

Όπως και πολλά αλλά πράγματα στην ζωή μετά την έλευση του παιδιού, έτσι και οι ερωτήσεις μπορούν να μας φέρουν σε φοβερά άβολη θέση αλλά και προβληματισμό.
Και εκεί έρχονται οι ενοχές. Δεν έχουμε απάντηση, δεν ξέρουμε πως να το πούμε, δεν νομίζουμε ότι θα πείσουμε ή κι ακόμα δεν ξέρουμε τι να πούμε. Όπως και να έχει, ο γονιός πρέπει πάντα να έχει απάντηση;
Όχι. Μπορεί όμως να πει πάντα την αλήθεια κομμένη και ραμμένη στην ηλικία και την ηλικία του παιδιού.
Είναι ερωτήσεις που αρκεί μια λιτή απάντηση όπως "γιατί οι άνθρωποι δουλεύουν και κάποιοι το απολαμβάνουν","γιατί το χρειάζεται το σώμα σου", "γιατί θα ανακαλύψεις αργότερα ότι είναι υπέροχο να έχεις αδέρφια", "για να αγοράζουμε πράγματα", "γιατί είμαι κουρασμένη σήμερα", "γιατί σταμάτησε η καρδιά του", "γιατί αποφασίσαμε ότι είναι καλύτερο για όλους αυτό".
Όσο πιο μικρό το παιδί τόσο λιγότερα λέμε. Χρειάζεται μια λιτή ξεκάθαρη απάντηση αλλά αληθινή. Δεν υπάρχουν σκληρές απαντήσεις για ένα μικρό παιδί αλλά δυσκολία να ξεστομιστούν από έναν συναισθηματικά φορτισμένο ενήλικα. Υπάρχουν χίλιοι τρόποι να πούμε το ίδιο πράγμα.

Όσο μεγαλώνει θα μπαίνει και η επεξήγηση. Ένα παιδί στα 6-7 χρόνια μπορεί να βρει συναρπαστικό το τι γίνονται οι φακές που κατά τα άλλα σιχαίνεται με την διαδικασία της πέψης. Τα παιδιά του δημοτικού αγαπούν την έρευνα. Άρα εδώ οι απαντήσεις θα είναι "Γιατί το χρειάζεται το σώμα σου αλλά έλα να ψάξουμε το γιατί...και ψάχνουμε μαζί στο ίντερνετ, σε βιβλία, σε  έναν γιατρό φίλο μας (που θα του δώσει εξηγήσεις και όχι νουθεσίες για το πόσο καλό κάνουν οι φακές). Δεν τίθεται θέμα να τις φάει αλλά το ταξίδι είναι που αξίζει και όχι ο προορισμός!
Το γιατί του δημοτικού σημαίνει έρευνα να μάθω. Και βέβαια τα γιατί του θα γίνονται όλο και πιο μεταφυσικά και εκεί καμιά φορά μπορεί και πρέπει να υπάρχει απάντηση "δεν ξέρω αλλά πιστεύω αυτό και άλλοι πιστεύουν αυτό...ψάξε". Υπάρχουν πολλές όψεις της αλήθειας.
Στην εφηβεία μάλιστα το φυσιολογικό είναι τα παιδιά να αναζητούν και να αμφισβητούν, οπότε όση "κατήχηση" και να τους έχουμε κάνει θα βρουν τον τρόπο να ψάξουν τις απαντήσεις για τις δικές τους απορίες . Αν μάλιστα δεν τους έχουμε μάθει να ερευνούν, τους στερούμε το εργαλείο να ψάχνουν τις πολλές όψεις της αλήθειας στον κόσμο. Ίσως ακόμα και να τους ωθούμε να αμφισβητούν με άλλους όχι και τόσο ειρηνικούς τρόπους αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση...

Καιρό τώρα μαζεύω ερωτήσεις παιδιών,γράψτε κι εσείς αν θέλετε να τις μοιραστείτε....

Το λάθος.

Εδώ και μέρες γυρνά στο μυαλό μου "το λάθος". Λίγο γιατί το έκανα, λίγο γιατί πάντα είχα μια δυσκολία σαν άνθρωπος να δεχτώ ότι κάνουμε λάθη και πολύ περισσότερο από όλα γιατί τελικά συνειδητοποιώ ότι είναι αναγκαίο κακό.

Το λάθος λοιπόν όπως και να έχει το πράγμα τελικά μας δείχνει πολλά. Πρώτα από όλα απαιτεί να συνειδητοποιήσουμε την ύπαρξη του. Κατ' εμέ είναι και το δυσκολότερο κομμάτι. Να καταλάβεις και να δεχτείς ότι έκανες λάθος και όχι να προσπαθείς να το ντύσεις για σωστό με καινοτόμα επιχειρήματα.
Έπειτα έρχεται αυτή η άβολη στάση του τι έγινε τώρα και τι κάνουμε τώρα...κοινώς τα κουκουλώνουμε ή αφήνουμε χρόνο να φανούν οι συνέπειες. Αυτό πολύ μου θυμίζει τα παιδιά!
Λίγο αργότερα έρχονται  οι δεύτερες σκέψεις και τέλος (που δεν το είδα ακόμα) έρχεται το μάθημα, αυτό που αποκομίζει κανείς από το λάθος του και που πάει και εφαρμόζει πάνω στην ιδιοσυγκρασία και την προσωπικότητα του καθενός. Το ίδιο λάθος μπορεί στον έναν να δώσει "μάθημα" αποχής από παρόμοιες καταστάσεις και στον άλλον κίνητρο να εμπλακεί με μεγαλύτερη σοφία...

Τι σχέση έχουν όλα αυτά με τα παιδιά. Κατά έναν περίεργο τρόπο όλα έχουν τελικά σχέση με τα παιδιά. Μετά το δικό μου λάθος και τις ανακατατάξεις που μου έφερε άρχισα να παρατηρώ και να σκέφτομαι περισσότερο πως μπορεί να αντιδρά ένα μικρό παιδί στο "λάθος" και βέβαια πως αντιδρά και το έμψυχο περιβάλλον του σε αυτό.
Σαν μητέρα είμαι αρκετά φιλική προς το λάθος (σαν δασκάλα εντελώς φιλική)  αλλά προσπαθώ να είμαι και φυσιολογικός άνθρωπος με υπομονή που εξαντλείται και δυσαρέσκεια που εκφράζεται πολιτισμένα σε ακραία φαινόμενα. Ζώντας λοιπόν με ένα δυομισάχρονο ξέρω πως οι αντιδράσεις μας στα λάθη αυτής της ηλικίας παίρνουν έναν δρόμο που συνδέεται κυρίως με το συναίσθημα και όχι με την ικανότητα.
Κοινώς αντιδρώντας αρνητικά σε ένα λάθος του παιδιού αυτό πρώτα από όλα βάλει το συναίσθημα του και όχι τόσο την ικανότητα που "δεν " έχει. Αν ένα ποτήρι σπάσει και "κατσαδιάσουμε" το δυομισάχρονο, βάλουμε το συναίσθημα, την αξιοπρέπεια, την εμπιστοσύνη του προς εμάς και όχι την ικανότητα του να μεταφέρει κάτι σωστά.

Άρα γιατί υπάρχει το λάθος;
 Σίγουρα γιατί δεν γεννηθήκαμε να τα ξέρουμε όλα και γιατί το σωστό σε κάποιες περιπτώσεις είναι πασιφανές σε κάποιες άλλες πάλι καθόλου. Άρα το λάθος μπορεί να μας δείξει και άλλες οδούς για να φτάσουμε στον ίδιο προορισμό και μάλιστα οδούς που απαιτούν πολύ πιο πολύπλοκη σκέψη και περισσότερο κόπο. Αν δεν είμαστε φιλικοί προς το λάθος στα μικρά παιδιά αυτές οι οδοί δεν θα βγουν ποτέ στην επιφάνεια.
Η συνειδητοποίηση επίσης είναι μια διεργασία που απαιτεί πολλούς και καταπληκτικούς μηχανισμούς. Και το να μπορεί ένα παιδί σταδιακά να συνειδητοποιεί τα λάθη του είναι ένα όπλο σημαντικό.
Το λάθος παίρνει και διόρθωση, να και ένας ακόμα λόγος ύπαρξης του. Ανασκουμπώνεσαι και βάζεις το μυαλό και το σώμα να δουλέψουν για να βρεις τη λύση.

Μα τούτο τον καιρό ανακάλυψα ίσως και τον πιο σημαντικό λόγο από όλους. Όποιος έκανε το λάθος δεν έχει μεγαλύτερο δώρο να παίρνει από την συγχώρεση...Γιατί όταν κάνεις λάθος, είναι μεγάλη ανακούφιση να υπάρχει κάποιος να σε συγχωρέσει πριν συγχωρέσεις εσύ τον εαυτό σου.
Θα θελα λοιπόν να είμαι ο ένας γονιός που θα ανακουφίσει τον Δημήτρη αν ποτέ κάνει το λάθος που να χρειάζεται συγχώρεση...

Σ Ε Β Α Σ Μ Ο Σ

Στον δρόμο για να αγοράσουμε ένα δεντράκι για τον παππού και την γιαγιά άκουσα την είδηση για τον θάνατο του Νέλσον Μαντέλα...ευτυχώς που υπάρχει και το ραδιόφωνο αλλιώς θα ζούσα στον κόσμο μου. Για τον Γρηγορόπουλο το θυμόμουν ούτως ή άλλως, ένα μαύρο πανί είχαμε κρεμάσει εκείνη τη μέρα στην πόρτα του σχολείου και τα λόγια μας λακωνικά στα παιδιά...τι να εξηγήσεις από τον παραλογισμό, μόνο γεγονότα λες και εύχεσαι να μην ξαναχρειαστεί να εξηγήσεις!

Σκεπτόμενη λοιπόν τον αναμενόμενο χαμό ενός χαρισματικού ανθρώπου αλλά και τον πρόωρο χαμό ενός έφηβου μια λέξη μου έρχεται στο νου...ΣΕΒΑΣΜΟΣ

Πως αν στο παιδί μου ριζώσω βαθιά τον σεβασμό , θα είμαι ήσυχη έστω και λίγο ότι όταν έρθει η ώρα θα ξεπηδήσει από μέσα του και θα το κρατήσει στο ύψος του ενάντια σε κάθε παράνοια.

Και από που ξεκινά ο σεβασμός...από το ελάχιστο, από ότι έχει υπόσταση και ζωή...ανοίγω το παράθυρο να φύγει το πετούμενο που εισέβαλλε  στο σπίτι αντί να πάρω την παντόφλα και να να το ισοπεδώσω μπρος στα μάτια του παιδιού. Αν και ποτέ δεν κατάλαβα την χρησιμότητα της μύγας (εκτός από τροφή του μυγοχάφτη) θα της ανοίξω να βγει. Είναι τρομερό με τι μανία πατούσαν τα παιδιά στο σχολείο ότι κινούνταν ή έρπονταν στον κήπο πριν καλά καλά να δουν τι είναι. Αυτό ειλικρινά είναι παρά φύση, το φυσιολογικό στις μικρές ηλικίες είναι να προσπαθήσουν να το πιάσουν και να το περιεργαστούν...όσο και αν μου σηκώνονταν η τρίχα χαιρόμουν πολύ όταν μετά από την συνύπαρξη μας σε μια μοντεσσοριανή τάξη τα παιδιά μου έφεραν κυριολεκτικά στο πρόσωπο να δω τα ευρήματα τους!!! Η Μ.Μοντεσσόρι μέσα από την προσέγγιση της για τα παιδιά θέλησε από την πρώτη στιγμή να δώσει το μήνυμά ότι καθένας είναι ένα μέρος του όλου, που χωρίς αυτόν είμαστε ελλειπείς...

Ο σεβασμός στο σκουλήκι του κήπου είναι η αρχή του σεβασμού στον διπλανό μας όποιος και αν είναι αυτός, του σεβασμού να εκφράζουμε αυτό που σκεπτόμαστε και πιστεύουμε ειρηνικά, του σεβασμού στην φυλή, την θρησκεία, τον πολιτισμό του καθένα, του σεβασμού της ύπαρξης σε όλα τα έμβια όντα και εν τέλει του σεβασμού στον εαυτό μας...

Θυμάμαι μια μέρα στην τάξη μιλώντας για το ψωμί με αφορμή το ζύμωμα στην κουζίνα, έστησα μια ολόκληρη ιστορία πηγαίνοντας βήμα βήμα πίσω από το ψωμί, στον φούρνο, τον φούρναρη, το αλέυρι, το σιτάρι, τον γεωργό, το ζώο που βοήθησε και όσους κρύβονται πίσω από αυτό το καρβέλι...η ιστορία νοστίμισε ακόμα περισσότερο το ψωμί γιατί πίσω του κρύφτηκε ο σεβασμός στον κόπο και την αξία τόσων πραγμάτων...

 Αν αναρωτιέστε λοιπόν γιατί λείπει ο σεβασμός σήμερα, ή γιατί τα πράγματα μοιάζουν συχνά "εμπόλεμα"  για αρχίστε να προσέχετε στο δρόμο μην πατήσετε κάποιο σαλιγκάρι...εκτός του σεβασμού που θα περάσετε στα παιδιά σας ίσως και να είναι μια καλή ευκαιρία να περπατήσετε πιο αργά...

Κι όταν καμιά φορά ψάχνετε τι ιστορία να τους πείτε, προτιμήστε κάποια που να τους δείχνει πως κάθε πράγμα κρύβει από πίσω μιαν αξία που την φτιάχνουν όλοι όσοι βοήθησαν για να φτάσει στα χέρια μας

Όσο έχω δυνάμεις και γράφουν τα χέρια μου θα το λέω, η παιδεία μιας χώρας είναι ο μοναδικός τρόπος για να χτίσει ανθρώπους και συνειδήσεις. Κι όταν τα έχουμε αυτά μόνο καλά μπορούν αν συμβούν...αντί να γκρινιάζουμε ή να μετράμε θύματα ας ξεκινήσουμε...

“What counts in life is not the mere fact that we have lived. It is what difference we have made to the lives of others that will determine the significance of the life we lead.” — Nelson Mandela